حسن حسن زاده آملى

11

هزار و يك كلمه (فارسى)

خود صحبت كرده‌ام و از كثرت شوق آنكه با رفقا در همهء عوالم همرنگ بشوم ، أسّ و مخّ آنچه از لوازم اين سير مىدانستم بىمضايقه عرضه داشتم . حالا هم اجمال آن را به طريقه‌اى كه ياد گرفته‌ام مجدّدا اظهار مىدارم : طريق مطلوب را براى راه معرفت نفس گفتند : چون نفس انسانى تا از عالم مثال خود نگذشته به عالم عقلى نخواهد رسيد ، و تا به عالم عقلى نرسيده حقيقت معرفت حاصل نبوده و به مطلوب نخواهد رسيد لذا به جهت اتمام اين مقصود مرحوم مغفور ( جزاه الله عنّا خير جزاء المعلّمين ) مىفرمودند كه : بايد انسان يك مقدار زياده بر معمول تقليل غذا و استراحت بكند تا جنبهء حيوانيت كمتر ، و روحانيّت قوّت بگيرد ؛ و ميزان آن را همچنين مىفرمود : كه انسان اوّلا روز و شب زياده از دو مرتبه غذا نخورد حتى تنقّل ما بين الغذائين نكند . ثانيا هر وقت غذا مىخورد بايد مثلا يك ساعت بعد از گرسنگى بخورد ، و آن‌قدر بخورد كه تمام سير نشود . اين در كمّ غذا ؛ و أما كيفش بايد غير از آداب معروفه ، گوشت زياد نخورد ، به اين معنى كه شب و روز هر دو نخورد ، و در هر هفته دو سه دفعه هر دو را يعنى هم روز و هم شب را ترك كند ؛ و يكى هم اگر بتواند للتكيّف نخورد ، و لا محالة آجيل‌خور نباشد اگر أحيانا وقتى نفسش زياد مطالبهء آجيل كرد استخاره كند . و اگر بتواند روزه‌هاى سه روز هر ماه را ترك نكند . و اما تقليل خواب مىفرمودند شبانه‌روز شش ساعت بخوابد . و البته در حفظ لسان و مجانبت اهل غفلت اهتمام زياد نمايد . اينها در تقليل حيوانيت كفايت مىكند . و أما تقويت روحانيت : اولا دائما بايد همّ و حزن قلبى به جهت عدم وصول به مطلوب داشته باشد . ثانيا تا مىتواند ذكر و فكر را ترك نكند كه اين دو جناح سير آسمان معرفت است . در ذكر عمده سفارش اذكار صبح و شام اهمّ آنها كه در اخبار وارد شده . و اهمّ تعقيبات صلوات و عمده‌تر ذكر وقت خواب كه در اخبار مأثور است ، لا سيّما متطهّرا در حال ذكر به خواب رود . و شب‌خيزى مىفرمودند زمستانها سه ساعت ، تابستانها يك ساعت و نيم . و مىفرمودند كه من در سجده ذكر يونسيّه